Հորինուկ դդմի մասին

Լինում է չի լինում մի դդում է լինում։ Այդ դդումը ուզում էր ընկերներ ունենալ։ Գնում է գնում և հանդիպում է արջին։ Դդումը ասում է․
-Արջ եղբայր, ես ոնց կարող եմ գտնել իմ ընկեր դդումներին։ Դու ինձ կօգնես։
-Այո՛, կօգնեմ։ Եվ տանում է իր ընկերների մոտ։ Նրանք անտառում ունեին այգի, որտեղ շատ դդումներ կային։

Հանելուկ

Կլորիկ է ու համեղ
Գույնը դեղին, պոչը կանաչ։

Հունվարյան ճամբարի երրորդ օր

մենք այսօր  բնագիտական փորձեր ենք արել։ Մենք փորձել ենք, որ մոմը վառենք ու փչենք, նրա ծուխը վառենք, նա կվառվի։ Փորձեցինք, որ սառը ջուրը կարող է եռալ։ Փորձեցինք, որ լուցկու չոփը վառենք ու փչենք, մագնիսը կվերցնի վառված չոփը։

Առաջին ուսումնականի շրջանի ամփոփում

Ես Դավիթ Սիրեյանն եմ ։ Ես մայիսին ամսից բլոգավար։ Ես ունեմ 31 հրապարակում։Ես կարող եմ յութուբյան էջից, համացանց վերցնել և տեղադրել իմ բլոգում կարողանում եմ աշխատել Pant,Word,powerpoint համակարգչային ծրագրերով ։ Ես կարողանում եմ մաթեմատիկայի առաջադրանքները տեղադրել իմ բլոգում։Կարողանում եմ խնդիները համառոտագրել։ես կարողանում եմ իմ ընկերների հորինուկները շարունակել։ Մենք անցել ենք կոմիտասյան երգեր օրինակ տո տղա սոնայար ։ Կարողանում եմ դերերով կարդալ։ ես գիիտեմ թե ինչու է երկինքը կապույտ գիտեմ արեգակնային համակարգը, գիտեմ ձմեռային թռչունների մասին։ Ես համացանցից գտել եմ տեղեկություն Ամանորի մասին։ Գիտեմ ինչպես են տոնել հին հայերը Ամանորը։Ես մասնաքցել եմ ճանփորդություներին։ Կարողանում եմ google meps ծրագրով քարտեզագրել ճամփորդությունը։Այդպես մենք գտնում ենք ճամփորդության վայրը և հեռավորությունը։ Կարողանում եմ կերակրել մեր ագարակի կենթանիներին։Կարող եմ օգտվել Ընկեր Մարգարիտայի բլոգից։Ես գիտեմ անվտանգության կանոնները։

 

 

Ամանորը Հայաստանում

Jump to navigationJump to search

Таганай - Новый год у приюта "Гремячий ключ".JPG

Ամանորը ՀայաստանումՀայաստանում ապրող հայերի կողմից Ամանորը նշելու կարգը։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հայերն այդ տոնը նշում են անհիշելի ժամանակներից սկսած։ Մեր հները Ամանորն անվանել են նաև այլ անուններովՆավասարդ, Տարեմուտ, Տարեգլուխ, Կաղանդ, Լոլե, Նոր տարի։ Հազարամյակների ընթացքում տոնը նշելու ժամանակը փոփոխվել, հետ ու առաջ է ընկել։ Խոր անցյալում հայոց նախնիները Ամանորը տոնել են գարնան զարթոնքին Արեգ ամսին մարտի 21-ի գիշերահավասարի օրը։ Դա պատահական ընտրություն չէր. հայը նոր տարվա հաջողությունն ու բերքառատ լինելը կապել է գարնան զարթոնքի հետ, հնագույն ժամանակներից արեգակնատենչիկ կոչվող հայերն Ամանորը նշել են հենց Արեգ ամսի Արեգ օրը։ Ամենևին էլ զարմանալի չէ, որ հայկական տոմարով բոլոր ամիսների առաջին օրը կոչվում էր Արեգ։ 17-րդ դարի տաղասաց Դավիթ Սալաձորցին գրել է.

Aquote1.png

Գարուն տարի, ամիսք ճյուղ,
Սևավ սպիտակ պտուղ շարուն,
Երկոտասան ամիսք, որ կան.
Մարտն է խարիսխ, հիմն տարուն։

Aquote2.png

Տոմարական փոփոխությունների հետևանքով հայոց Նոր տարին տեղափոխվել է Նավասարդի 1-ը, այսինքն օգոստոսի 11-ը։ Պահպանվել ու մեզ է հասել Գրիգոր Մագիստրոս Պահլավունու կողմից գրի առնված չափածո այն պատկերը, որն Ամանորին նվիրված ամենահին ստեղծագործությունն է հայ գրականության մեջ.

Aquote1.png

Ո՜ տայր ինձ զծուխ ծխանի
Եվ զառավօտն Նաւասարդի.
Զվազելն Եղանց և զվարգելն եղջերուաց.
Մեք փող հարուաք և թմբկի հարկանեաք,
Որպէս օրեն էր թագաւորաց։

Aquote2.png

Ուսումնասիրողները հավաստում են, որ այս խոսքերը պատկանում են հայոց Արտաշես Բ թագավորին (մ.թ.ա. 30-20): Նավասարդի տոնահանդեսները տևել են մի քանի օր, որոնց ընթացքում կատարվում էին զոհաբերություններ, կազմակերպվում խրախճանքներ երգ ու պարի ուղեկցությամբ, թատերախաղեր։ Անցյալում մեծաթիվ ուխտավորներ էին հավաքվում հատկապես Բագրևանդ գավառի Բագավան ավանում, ուր տոնը նշելու էր գնում հայոց արքունիքն ու զորքը։ Քրիստոնեությունը Հայաստանում ընդունվելուց հետո նավասարդ-օգոստոս ամսին նշվող այս տոնը պաշտոնապես փոխարինվեց Սուրբ Կարապետ Հովհաննուն նվիրված տոնով, հեթանոսական աստվածություններին նվիրված տաճարները քանդելու հետ վերացան Բագավանի տոնահանդեսները։

Որպես նոր տարի Նավասարդը շարունակեց նշվել, բայց արդեն նոյեմբեր ամսին, այգեկութից հետո, մասնավորապես մինչև 20-րդ դարի սկիզբը նոյեմբերի 10-ին հաջորդող կիրակի օրը այն նշվում էր ԱրցախումՏավուշումՍյունիքում և այլուր։ Հաջորդ օրը տոնական խնջույքների, կալերում խմբապարերի և երիտասարդական խաղերի, ձիարշավների օրն էր։ Այդ օրն առավոտից սկսած միջոցներ էին ձեռք առնում տարվա առատությունն ու հաջողությունը ապահովելու։ Ուշադիր հետևում էին, որ սեղանը միշտ առատ լիներ, կժերի ջուրը լրիվ չվերջանար, վստահ, որ լիքը սեղանն ու լիքը ամանները առատ ու բարեբախտ տարի կապահովեն։ Վաղ առավոտյան հոգ էին տանում նաև անասունների ու հանդերի մասին, առատ կեր տալիս անասուններին, ցորեն ու գարի շաղ տալիս դաշտերում։ Նույն ակնկալությամբ տուն մտած հյուրին դատարկ ձեռքով բաց չէին թողնում, քաղցրավենիք էին լցնում գրպանները, որևէ իր (գուլպա, գլխաշոր, թաշկինակ) նվիրում մտերիմներին։ 1080 թվականին Հովհաննես Սարկավագ Իմաստասերը հայկական տոմարի համար տարեսկիզբ է ընդունել օգոստոսի 11-ը։ 1616 թվականին Ազարիա Ջուղայեցին (1707 թվականին՝ նաև Վարդան Կարթեցին) առաջարկեց հայկական օրացույցի մի տարբերակ, ըստ որի տարեսկիզբ էր ընդունվում մարտի 21-ը։ 1758 թվականին Սիմեոն Ա Երևանցին մի նոր օրացույց կազմեց, որտեղ տարվա սկիզբ էր ընդունում հունվարի 6-ը (Քրիստոսի ծննդյան օրը)։ Գրիգորյան նոր տոմարը, որ կիրառության մեջ է մտել 1582 թվականին Հռոմի Գրիգորիս Երրորդ պապի շրջաբերականով և հաջորդել է Հուլյան (հին) տոմարին, Հայաստանում ընդունվել է 1920 թվականին, իսկ հայ առաքելական եկեղեցին այն պաշտոնապես ընդունել է 1923 թվականին։ Հայերը հունվարի 1-ը Նոր տարվա սկզբի տոն են ընդունել վերջին հարյուրամյակին։ Աշխարհի բազմաթիվ ժողովուրդների նման հայոց մեջ նույնպես Նոր տարվա տոնակատարությունը խորհրդանշում էր անցած տարվա հանրագումարը, նոր սկսվող տարվա հաջողությունների ու առատության ծիսական ապահովումը և չարիքի կանխարգելումը։

Այսպես, մարդիկ աշխատում էին վերադարձնել բարոյական ու նյութական պարտքերը, լուծել-ավարտել վիճելի հարցերը, հաշտեցնել հակամարտող կողմերին և այլն։ Նոր սկսվող տարվա հաջողությունն ապահովելուն էին միտված, օրինակ, զանազան հմայական իմաստ ունեցող խմորեղենների և մթերքի որոշ տեսակների գործածությունը, ինչպիսիք էին կլոր, մեջը ծակ՝ ցորենով ու գարիով զարղարված «հացի հոր», «գարու հոր» կոչվող խմորեղենները։ Գյուղերում թխում էին կովի պտուկներ, արոր, գութան, քաղաքներում ընտանիքի եկամուտը խորհրդանշող աշխատանքային գործիքի պատկերով խմորեղեն (մկրատ, մատնոց, ուրագ, քսակ և այլն)։ Շատ տեղերում թխում էին նաև մարդակերպ ու կենդանակերպ թխվածքներ ընտանիքի անդամների թվի համեմատ և ընտանի կենդանիների տեսակներից մեկական (եզան, կովիոչխարի և այլն)։ Թխվելու ընթացքում ուռչելը, կուտ դառնալը կամ սմքելը համապատասխանաբար դրական կամ բացասական գուշակություն էր տվյալ տարվա համար։ Որոշ վայրերում թխում էին նաև «էգ» և «չիք» կոչվող երկու հաց, որոնցից «էգը» ողջ տարին պահում էին ալյուրի մեջ, որպեսզի ալյուրը առատանար, «չիքը» գցում էին հոսող ջուրը, որպեսզի «չարիքը» անցնող ջրի նման չքանար։ Նոր տարվա գալուստը ուղեկցվում էր «նորոգելու» գործողություններով նոր հագուստ, նոր թխած հաց, նոր բերված ջուր, նորոգված կրակարան և այլն։ Նոր տարվա սկիզբը համարվում էր դեկտեմբերի 31-ի լույս հունվարի 1-ի կեսգիշերը և այդ ակնթարթին վերագրվում էր երկնային մեծ զորություն։ Կեսգիշերին սկսվում էին ընտանիքի անդամների փոխադարձ շնորհավորանքները։ Այդ ակնթարթի երկնային զորությունը լիարժեք օգտագործելու նպատակով ջանում էին այդ պահին օրհնած ջուր բերել տուն։ Նոր տարին շնորհավորում էին հոսող ջրի մեջ հատուկ թխված հացիկներ, ցորեն-գարու հատիկներ գցելով և երգելով.

1.Դուրս գրի՛ր քեզ անծանոթ բառերը և բառարանի օգնությամբ բացատրի՛ր։

զմրուխտ-վար կանաչ

զարթոնք-բնության ձմռան քնից դուրս գալը

աղերսել-աղաչել պաղատել։

2Նկարագի՛ր ` ինչպիսին էր բարդին։

Բարդին շատ ուժեղ էր շատ հսկա ծակող։

3Նկարագի՛ր` ինչպիսին էր եղևնին։

Եղևնին  տխրում  էր  արևի  կարոտից: Նա  բարձրահասակ  բարդու  ստվերի  տակ  իրեն  զգում  էր  խեղճ  ու  անօգնական:

4Եթե դու լինեիր եղևնու փոխարեն ինչպե՞ս կվարվեիր։

ես կուզեի որ դու մեծանար և պինդ ճյուղեր ունենայր։

Ծառը մերկացավ,

Զրկվեց տերևից,
Ձյունի փաթիլներ
Իջան վերևից։
Ձյուն ու ցուրտ եկան,
Առու, գետ լռեց,
Իր արծաթ գորգը
Ձմեռը փռեց։
Ձյունը ծնկահար
Նստեց մեծ ճամփին,
Սպիտակ հյուսերը
Կիտեց գետափին։
Աթաբեկ Խնկոյան